Citamos de acuerdo con la edición de Francisco Sánchez de las Brozas. Minerva o de causis linguae latinae Libri I, III, IV (ed. E. Sánchez Salor), liber II (ed. C. Chaparro Gómez), Cáceres 1995: Sed quaenam praemia tantae altrici soluisse queam? Exigua sane, si digna tanta maiestate munera uelim offerre. At uero quod possumus libenter offerimus. Ea porro, nec me animus fallit, offerimus, quibus nullus alius aut maiora aut necessaria magis unquam obtutit. Dolui enim semper et non sine lacrymis sepe sum testatus, quum tu semper in caeteris disciplinas magistros habueris praestantissimos, Grammaticam, quae omnium aliarum fundamentum est, ita depositam iacuisse, ut nulla medicina subleuari potuisse uideretur. El quum pestis barbariei pene totum orbem occupauerit, tu sola hac nota inrueris et innocens apud caeteros accusaris. Quasi ullam possimus Academiam reperire, ubi uera puraeque latinitatis indagatrix Grammatica doceatur. Quotus enim quisque est Gramatices praeceptor qui non Laurentium Vallam et eum sequutos non laudet, ueneretur, exosculetur? Hinc licebit coniectari quales fuisse oporieat riuulos, qui ex tam coenoso turbidoque fonte defluxerunt. Non tu, mater, huic tanto malo facile mederi poteris, si e cathedris tuis primariis Laurentio deturbato Mineruam, quae tibi offertur, patiaris pro illo pueris explicari. Haec uerae latinitatis normam tradit: hac duce puer poterit poetarum et oratorum uirentia prata secure perambulare; hinc Dialecticae, quae itidem perturbata est, uera principia expiscari. Nunc igitur hoc praecipue, o mater, est inter tua, quoniam inter omnes princeps appellaris, ut litterarum omnium fundamenta, firma et uerissima te, prima instituente, iaciantur (p. 34)

Coenosus turbidusque fons.

En la cita anterior habla de Laurentium Vallam et eum sequutos y a éstos los llama riuulos, qui ex tam coenoso turbidoque fonte defluxerunt.

Las críticas que corrían contra el Brocense por parte de sus enemigos en la Universidad de Salamanca es que era un revolucionario, que no dejaba nada quieto.

Son gramáticas descriptivas, normativas y engorrosas como el Mammotrectum de Marchesini, publicado en 1466, el Catolicon de Juan de Balbu o de Janua, publicado en 1286, y el Compendium Grammaticae de Juan de Pastrana, publicado en 1466.

Nihil omnino hic noui asserimus: stulti uulgi ride sermonem, ved antiquitatem, quae barbarorum (Mammotrectos dico, Calholicones el Pastranas) saeuitia iacuerat, subleuamus el in gradum reponimus. Hi enim, quum contra Ciceronem el reliquos latinos acerrimum bellauissent bellum, bonas litteras longe lateque pessum dederunt. lacebant itaque bonae litterae, quum ab hinc annis centum noster Antonius Nebrissensis hos rebelles conatus est castigare. Sed adeo malum hoc radices egerat altas, ut innumeris monstris debellalis multo plura debellanda remanserint. Quod si ille iterum aut saepius rediret, non dubito (quae eral illius solertia) quin omnia facillime composuisset. Ars enim, ul praeclare disserit diuus Thomas, mutari debet, quoties intellectui melius aliquid occurrit. Itaque, quod ille non potuit tunc perficere, mihi forsitan perficiendum delegauit. Qui pote, inquis? Quia dum ille in patria mea Brocis, ubi Dictionarium et Artem adornabat, febricitans decumberet domi Marcelli Nebrissensis filii, cruce Alcantarensis ordinis insigniti, subinde suspirans, ut patrem meum saepe dicere audiui, conquerebatur Artem sibi et Dictionarium imperfecta relinqui. Quid si illud interim uirgilianum occinebat: Exoriare aliquis nostris ex ossibus ultor, qui face Barbatos ferroque sequare Perotos? Ego certe, quasi ille hoc mihi munus iniunxisset, simul ut tibi matri uenerandae aliquo modo gratificarer, totis uiribus in hanc operam incubui, ut Grammaticam addiscentibus uia breuior, planior et fidelissima sterneretur. Hanc methodum ante annos aliquot non sine praeclaris experimentis diuulgatam huic operi subiunxi. Quia Mimerua tota in hoc est, ut regulas illas tum ueras, tum facillimas esse perdoceat. Inuidiam uero, quam semper comemnere potius quam deprecari studuerim, neque placare contendo neque cupio. Imo uero illi nunc bellum indico facioque. Qua inuita et renuente, lector attentus et diligens hic tum ueterum, tum recentiorum supra tria millia errorum expiscabitur. Sunt hic innumera sublata quae frustra erant, praua multa correcta, plurima adducta necessaria, ac demum quae collapsa et propriis sedibus erant expulsa restituuntur. Vale (p. 36).

J. M. Maestre, «El Brocense contra Nebrija: nuevos datos sobre el prólogo dedicatoria de la Minerva», Alor Novísimo 16-18 (1988-90), pp. 22-32; «Barbatos Perotos: los tópicos del prólogo dedicatoria de la Minerva», Actas del Symposio Internacional IV Centenario de la Publicación de la Minerva (1587-1987), Cáceres, 1989, pp. 203-232. La conclusión de Maestre es que parece que es más sincero al comienzo del prólogo, cuando critica a Valla y a los cenagosos riachuelos que fluyen de él que al final.

E. Sánchez Salor, «La Gramática racional del s. XVI», en Congreso Internacional «Recepción de las Artes Liberales en el s. XVI, Cáceres, 1994» (a aparecer en las Actas de dicho congreso)

Cf. F. Rico, Nebrija frente a los bárbaros. El canon de gramáticos nefastos en la polémica del humanismo. Salamanca 1978.

W. K. Percival, «Nebrija and the Medieval Grammatical Tradition», en C. Codofler - J.A. González (edd.), Antonio de Nebrija: Edad Media y Renacimiento, Salamanca 1994, pp. 247-258.